مسائل عمومى در دورهء عباسيان دوم وضعيت سياسى گفتيم كه خلفاى عباسى براى نبرد بر ضد امويان ، از اخوال خود ، يعنى ايرانيان استفاده كردند ، به طورى كه وقتى حكومتشان استوار شد ، آنان را بر عرب‌ها برترى داده و در كارهاى مهم دولتى و مناصب بزرگ مقدم داشتند . مدتى بعد در دورهء عباسيانِ دوم ، آنان از اخوال خود ، يعنى از ترك‌ها كمك خواسته ، ايرانيان را فراموش كردند و همچنان در كنار گذاشتن اعراب تأكيد داشتند . اين تحوّل به همان مقدار كه بر سهم اين موالى مىافزود و عناوين امير الامرايى يا ملك الدوله يا سلطان يا شاهنشاه « 1 » را نصيبشان مىكرد ، ضعف سياسى عباسيان را در پى داشت . چنان كه اسامى اينان روى منابر مىآمد و بر سكه‌ها حك مىگرديد . اما در ارتباط با مكه ، يكى از مراكز اصلى عرب و محل تولد اسلام ، اوضاع به لحاظ سياسى بدتر از چيزى بود كه ديگر بلاد عرب گرفتارش بودند ؛ زيرا زمانى امويان آنان را از حقوقى كه براى خود در خلافت مىديدند محروم كرده ، در عوض وسايل رفاه و عيش آنان را فراهم كردند ، ولى بعدها عباسيان هم آنان را در فهرست فراموش شدگانِ در صحنهء سياست آورده و به عنوان جماعتى كه بيش از آن كه مستحق اكرام و احترام باشند ، مستحق گريه كردن هستند ، به شمار آوردند . نگاه خلفا به مكيان بيش از آن كه

--> ( 1 ) . وفيات الأعيان ، ج 1 ، ص 416 .